Mersin Limanı raporu…

Tüm dünyada kamu bütçesiyle yapılıp, devlet eliyle işletilen kurumların özelleştirme yöntemiyle devrinin temelinde temel amaç ve beklenti, hizmet alan ve kısaca tüketici olarak tanımlanan kişi ve kuruluşların daha iyi, daha ucuz hizmet ve ürüne erişimini sağlamaktır.

Bu nedenle ideolojik olarak hangi kategoride yer alırsa alsın, uzak doğu’daki Çin veya Singapur’dan güney Amerika’daki Brezilya veya Şili’ ye kadar özelleştirilme kapsamına alınıp devredilen tüm sektörlerde işletmeleri üstlenen kuruluşların yatırım yapmaları yanında hizmet tarifelerini tüketici lehine optimal düzeyde tutmaları temel amaçtır.

Bu hedef doğrultusunda kamu piyasa düzenleme görevini üstlenir, devlet bu tür özelleştirmelerde tüketicinin mağdur edilmemesi için gerekli önlemleri alır, ihtiyaç duyduğunda bu düzenleme ve denetleme görevini yapması için kimi kurumları görevlendirir, yoksa ihdas eder.

Örneğin enerji piyasasında elektrik dağıtım işini kimi kuruluşlara devrederken, tüketicinin mağdur edilmemesi, fiyatların belirlenen kriterler üstüne çıkmaması için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu kurulmuş ve yetkilendirilmiştir.

Tıpkı bankaların ‘Bankacılık Denetleme Düzenleme Kurumu’ BDDK ve iletişimin ‘Bilgi Teknolojileri İletişim Kurumu’ BTK tarafından denetlenip, piyasaların düzenlenmesi gibi.

Türkiye limanlarının özelleştirilip, çağa uygun hizmeti, rekabetçi fiyatlarla sağlama arayışları yıllar süren çabalara rağmen, hayli gecikmiş ve ancak AK Parti dönemiyle hız kazanabilmiştir. Gecikme nedeniyle Türkiye limanları yatırımlardan mahrum kalmış, üstelik Doğu Akdeniz’in en uygun iki limanına sahip olmasına rağmen ‘HUB Limanı’ gibi küresel dünya ticareti bakımından yadsınamaz öneme sahip bir konteyner terminal liman gerçekleştirme  projesi durmadan ötelenmiştir.

Oysa Ortadoğu ve Türki Cumhuriyetler olarak adlandırılan Kafkasya ve Asya ülkeleri ancak doğu Akdeniz’ deki böylesi bir liman sayesinde dünya ticaretine entegre edilebilirdi.

Lübnan iç savaşı nedeniyle bölgenin en önemli limanı olan Beyrut’ un devre dışı kalması ve Mersin’ in o limanın yerini alma fırsatını kaçırması ardından doğu Akdeniz’ de tek Hub Limanı olarak Mısır’daki Dimyatta limanı öne çıkmışsa da, o limanın Ortadoğu, özellikle de Türki Cumhuriyetlere erişim konusunda hiç bir zaman Mersin olamayacağı, ancak Mersin üzerinden hizmet verebileceği açıktır.

Yukarıda özetlenen süreçte Devlet iki önemli adım atmış, ilk etapta dünyada hızla gelişen ve neredeyse tek taşıma modeli haline gelen kontayner taşımacılığında alt yapı yetersizliği çeken mevcut Mersin limanının özelleştirilmesi için gerekli adımlar atılırken, yine Mersin’ de mevcut limandan ayrı Doğu Akdenizin tümüne hitap edecek ve küresel HUB LİMANI tanımına uygun bir kontayner terminal projesinin hayata geçirilmesi için düşünülen projede düğmeye basılmıştır.

Mevcut Mersin limanı işletmecisi sıfatıyla T.C.D.D. tarafından özelleştirme amacıyla Özelleştirme İdaresi Başkanlığına (ÖİB) devredilmiş ve 2004 yılında ÖİB gerekli çalışmaları başlatmıştır.

2007 yılında Türk Akfen ve Singapur’ lu PSA şirketleri kurdukları %50-%50 ortak MİP şirketi adına limanının 36 yıllık işletme hakkını 765 milyon dolarlık taahüt fiyatıyla satın alıp, Mayıs 2007 tarihinde işletmeye başlamıştır.

Raporun başlangıcında değinildiği gibi özelleştirilen hiç bir kurum devletin denetleme ve hizmetin düzenlenmesi mekanizmalarından muaf değildir. Yasal olarak Mersin limanında da devlet otoritesi özelleştirme şartnamesi ve ardından devir sözleşmesiyle bu konuda hem düzenleme hem denetleme konusunda teorik olarak üzerine düşeni yapmış, gerekli önlemleri almıştır.

Örneğin 2004 yılında Özelleştirme Yüksek Kurulu Mersin limanının özelleştirme yetkisini ÖİB’ e devrederken 2004/128 sayılı kararda; “İşletme hakkını devralacak yatırımcının limandaki iş ve işletme denetim ve kontrolünün TCDD tarafından yerine getirilmesi” öngörülmüş, ÖİB ise limanın 36 yıllık işletme hakkını Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş (MİP)’ e devrine ilişkin ÖİB ve MİP arasında akdedilen 11.5.2007 tarihli sözleşmenin hizmet tarifelerini düzenleyen 9. maddesinde, hiç bir tartışmaya yol açmayacak kadar açık ifadelerle şu hükümleri kayıt altına almıştır:

* İşletici firma 11.5.2010 tarihine kadar geçen sürede limanda uygulayacağı tarifeler TCDD’ nin 31.12.2006 tarihli tarifesinden daha yüksek olamaz.

* Ancak bu dönem üretici fiyat endeksinde ABD doları/TL paritesinden daha fazla değişim gerçekleşmesi halinde tarifelerde bu fazlalık oranında arttırıma gidilebilir. (üç yıllık ÜFE ve dolar paritelerine bakıldığında %2-3′ ü aşmayan değişimler dışında fark olmadığı görülecektir a.a.)

* Yine bu 3 yıllık süre içinde limanda daha önce TCDD tarafından verilmeyen bir hizmetin uygulanması halinde uygulanacak tarifenin TCDD tarafından onaylanması şarttır.

* İşleticinin 11.5.2010 tarihinden sonra da herhangi bir hizmet için, maliyetini ciddi biçimde aşacak fahiş fiyat uygulamasından kaçınacak.

*  Bu hususların, işletme hakkı süresince TCDD tarafından denetlenmesi ve işleticinin söz konusu yükümlülüklere uymadığının tespiti halinde yine TCDD tarafından sözleşmede belirlenen para cezalarının uygulanması ,

Yukarıda 4 madde olarak yer alan tüm hükümler başvurumuz üzerine ÖİB tarafından 14.6.2010 tarihinde resmi olarak verilen bilgidir.

Herkesin anlayacağı dille yazılan bu denli açık hükme rağmen limanı devralan MİP, denetlemekle yükümlü TCDD yetkililerinin gözleri önünde şunları yapıyor:

* TCDD liman işletmesinin 2004′ ten beri Mersin limanında ücretsiz uyguladığı ISPS olarak adlandırılan Uluslararası Güvenlik Uygulamasını ücretli hale getirip, dolu kontaynerden 9 dolar, boş kontaynerden 3 dolar tahsil etmeye başlıyor.

* MİP limanı devraldıktan sonra yine TCDD liman işletmesinin o güne kadar ücretsiz yerine getirdiği ve en azından 3 yıl daha ücret talep edilmemesi gereken kontayner kilit çözme hizmetinden 4 dolar/kont almaya başlıyor.

* Hizmet alan ve dünyadaki rakipleriyle baş etmek zorunda kalan mükellefin asıl canını yakan tarife ise TCDD’ nin limanı devrettiği güne kadar uyguladığı kontayner başına 85 dolar olan elleçleme (doldurma/boşaltma parası) ücretini 3 yıl boyunca fiyat arttırmama hükmüne karşın 11.5.2007 tarihinden hemen sonra 143 dolar olarak uygulamaya başlıyor. (Ki liman TCDD tarafından işletilirken de para kazanıyor ve söz konusu elleçleme hizmetinin maliyeti 20’lik kontaynerde 30, 40’lık kontaynerde 40 dolar civarıydı)

Kısaca MİP, denetlemekle yükümlü TCDD sorumlularının gözleri önünde 3 yıl boyunca ISPS+Kilit çözme+ kontayner elleçleme adı altında 9+4+58=71 dolarlık ücreti fazladan alıyor.

Bununla da yetinmiyor. Sanki o 3 yıl boyunca hiç zam yapılmamış gibi 3 yılın dolduğu tarih olan 11.5.2010 tarihinde tüm liman tarifelerini kendi inisiyatifiyle ve denetleyicinin, hizmet alanların gözü önünde yeniden arttırıyor.

Faaliyet gösterdiği 10 yıl boyunca ilk 3 yıllık fiyatları baz alsak bile yılda ortalama 1,2 milyon kontayner elleçleme miktarı üzerinden 852 milyon doları hizmet alanların cebinden çekip alan MİP ‘in Türk ortağı AKFEN, bugün 36 yıllık işletme hakkının tamamını 765 milyon dolara satın alınan limanın kalan 25 yıllık işletme hakkıyla ilgili şirketteki %50 payının %40′ ını 869 milyon dolara satıyor.

Kamu otoritesinin yapması gerekene gelince:

Liman tarifelerini ve verilen hizmeti denetlemekle yükümlü TCDD’ nin bu alandaki yetkililerinin sorumluluğu ve kendilerine devletçe verilmiş olan yasal gözetim, gerektiğinde cezai uygulama gibi müeyyideleri yerine getirmediği açıktır.

Bu konuda gerekli yasal işlemlerin başlatılması, en azından bundan sonra ortaya çıkacak yeni fiyat tarifelerine karşı belirlenen denetim mekanizmasının işletilmesi ve geçmişte yapılan sözleşmeye aykırı zamlar nedeniyle hizmet alanların cebinden çıkan 700 milyon doları aşkın paraya karşı sözleşmede yer alan cezai hükümlerin emrettiği tutarların derhal ve geçmişten bugüne yasal faizleriyle birlikte tahsili cihetine gidilmesi kamu çıkarları açısından en doğru yol olacaktır.

7 Ağustos 2017

Abdullah Ayan, Mersin

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s